Garden ligg på ein lagleg stad. Fint mot middagssoli i høveleg høgde oppi austhalli ved Sundkilen, har dei krøkt dei fyrste svillar truleg ei god stund fyre år 1000.

På eigedomen har lege mange gravhaugar som frametter åri har vorte nækte for innhaldet sitt. Det er ei svært rik samling av fornfunn i oldsaksamlingi frå Midtsund -- nære på 50 nr. i katalogen. Det er øksar og piloddar, skjoldbuler, munnbit og knivblad m.m. Midtsund er no som ei liti grend med tilsaman 200 mål dyrka jord og ei samla skyld av 34,60 skyldmark, ‏(1889)‏. Det er nordre og søndre og øvre Midtsund og nokre fleire mindre bruk og hustufter.

Det er Midtsund søndre som er hovudbruket. Det var alt i 1647 rekna for fultgard + øydegard med skyld 6 1/6 tn. + 5 kalvskinn, med ein buskap i 1657 på 2 hestar, 11 kyr, 16 sauer 4 geiter og 2 griser.

Noko prenta diplom om Midtsund finst ikkje, men eit par uprenta diplom skal me ta eit utdrag av. Brev om jordkjøp 4. 6. 1589.

Åvald Aslakson Midtsund har selt Jørgen Nordbø XI markabol i Breiland i H.mo. Betalingi var eit venskapskjøp der heile utreidsla var 3 daler og 2 topundskjelar og 7 daler for ei stoge som Åvald hadde bygt på Breiland. Vitne på handelen er Aslak Torkelson og Øystein Opsund, ‏(skrive på Holom)‏.

Skjøte på 2 m.bol i Midtsund ‏(nordre)‏ 25. 2. 1603 Torguis Huneson har selt Tjostolv, Knut og «Olffer» Tollefsøner 2 m.bol i Brekke i Midtsund for «15 gode gamle enchede Daller», og fått betalingi. «Thj shall fornevnte 2 marchaboll i breche m/ alle the rette tilliggelser som ther nu tilligger oc aff arildt: tidt tilligget haffuer inden gaardz oc wten werre oc bliffue heden - - - frels oc aataleløs, fra mig oc mijne arffuinger fødde oc wfødde» osv. Midsundt thenn 25 february Ano dmj. millesino sex centesinio tertio. ‏(MCCCCCCIII)‏.

Me skal så sjå på eigarar og brukarar av Midsund søndre.

I 1593-1620 heiter bonden Auver ‏(Olffuer, WIlffue)‏ eller Ulv. Han eig fleire gardar -- m.a. Midsund ‏(3 tn.)‏ SvaIestue ‏(2 tn.)‏, Minnesjord ‏(4 tn.)‏, Espeli ‏(1 tn.)‏, Framgarden ‏(2 tn.)‏, Rørtveit ‏(2 tn)‏, Skeie ‏(2 tn.)‏, Utsund ‏(½ tn.)‏, Verpe ‏(2/3 tn.)‏

Helge betalar koppskatt 1645. Det er nok Helge Skeie ‏(Flatdal)‏ som eig garden då. Ved folketelj. 1664 er Helge 50 år, son Olffuer 16 år, drenger Jon 14 og Oluff 19 år, husm. Halvor 26 år. Helge var lensmann og eig mykje jord. Dysje ‏(5 tn.)‏, Rui ‏(1 ½ tn.)‏, Skeie ‏(1 ½ tn.)‏, Håtveit ‏(1 ¼ tn.)‏, Busnes ‏(1 ½ tn.)‏, Tubås ‏(1 tn.)‏, Midtsund ‏(4 tn.)‏, Meland ‏(4 tn.)‏, Hovdejord ‏(2 tn.)‏, Utsund ‏(½ tn.)‏, Berge ‏(1 1/3 tn.)‏ og Åkre ‏(1 ½ tn.)‏ -- alt dette i tidbolk‑en 1644-68.

Framover til 1695 er det fleire som har små jordpartar i Midtsund m.a. Olav Åse 1 ¼ tn. ‏(1672-77)‏, Helga Sveinungsdotter 2 1/6 tn. ‏(1672-78)‏, Steinulf Skeie 5/12 tn. ‏(1672-79)‏, Marcus Barnholt ¾ tn. ‏(1677)‏.

Helge Eivindson ‏(lensmann)‏ g.m. Gro Johannesdotter får no tilhald på Midtsund ikr. 1690.

Skifte etter Helge på Midtsund ‏(søndre)‏ 1695, 5. 6. Netto 177 rd., dessutan jord i Midtsund 3 ½ tn. og Natadal 3 ½ tn. 4 born ‏(Kjetil, Eivind, Kari og Gunlaug)‏. Enka Gro Johannesdotter sit med garden ei tid, g. II Aslak Halvorson Berge.

Kjetil får så Midtsund ‏(3 ¾ tn.)‏ og sit med det til sin død 1709. Skifte etter Kjetil Midtsund 11. 11. 1709, g.m. Torbjørg Eivindsdotter ‏(1 barn Gro.)‏ Brt. 1081 rd. Net. 858 rd. Medrekna jord i Midtsund ‏(søndre)‏ 3 tn. 3 qtr. 1 mæle = 420 rd. Langelid ‏(i Sundbygden)‏ 2 ¼ sett. 53 rd. «Enkens odelsgods Gåsedalen» ‏(1 tn. = 120 rd. Vindal 1 tn. = 140 rd. og Dahle (i Seljord)‏ ½ tn. = 32 rd.

NB. Ad Langelid. Tinget på Lundevall 28. 7. 1698. Gro Midsund var tilstede med sonen Kittil Natedal og opplyste at Sal. Helge Midsund hadde kjøpt plassen LangeIid under Kirkebø av Ofer ‏(Auver)‏ Jonsson «for en temmelig hob penger 136 rd. -- en ringe plads». ‑ «Auvers stedsøner Jon og Kittil Kirkebø har likevel trægt -- men tog sig att på tinget.»

Broren Eivind Helgesson får så Midsund. Han er lensmann etter Torbjørn Opsund ‏(1712‑21)‏. Den 3. mars 1721 sender han inn søknad om å sleppe yrkjet. Han er gamal og sjukleg. Det vert då Monsr. Christen Hansen Paus som vert tilsett. Alt 27. 6. s. å. er Groven vorte tingstad. ‑

Skifte etter Eivind Helgeson på Natadal 1734, 22. 2. g.m. Bergit Steinarsdotter Fjågesund ‏(8 born)‏. Midtsund går over til brordotteri Gro Kjetilsdotter g.m. Olav Knutson ‏(Kivle 4)‏ ikr. 1730. ‏(4 ¼ tn.)‏ I 1743 er Olav Midtsund skriven for 400 daler i reide pengar. Olav vart enkemann i 1738. Skifte etter Gro 1. 12. 1738. ‏(3 born)‏. Brt. 1169 rd. Net. 895 rd. -- Medrekna jord i søndre Midtsund 4 tn. 1 ½ mæle = 488 rd., Gåsdalen 1 tn. = 120 rd., Kivle m/Tresland 3 tn. m.b. ‏(over 4 tn.)‏ = 300 rd. Olav g. II 1740 m. Anne Eivindsdotter Skare. ‏(Kivle 4, grein 2.)‏ Det vert sonen Kjetil Olavson g.m. Egeleiv som får heimel på 5 2/24 tn. 30. 8. 1754. ‏(I 1756 rekna 4 1/6 tn. + 5 kalveskinn)‏ 5 born alle f. Midtsund. Broren Knut ‏(1726-1808)‏ heimlar 3 ½ tn. i Midtsund 1781, 20. 11. + 2 ½ kalveskinn. Han var g.m. Anne Torsdotter Grave, ‏(Seljord)‏ 7 born.

Olav Knutson og ei enke Joronn Gudmundsdotter ‏(Utsund 16)‏ har kvar 1 tn. 12 11/12 sett. i 1802. ‑Men i 1808 er garden dela midt i tvo ‏(kvar med 3 tn. 3 ½ sett.)‏ millom Olav Knutson og Endre Knutson. ‏(Svollsbru 3)‏ -- ikkje brør.

I 1815-21 er Olav Knutson skriven for det same og Aslak Tovson for Endre sin lut c: øvre Midtsund.

Olav d. på søndre Midtsund 1825 -- 63 år, og Jørgen og Knut overtok garden. Den siste får plassen Huken. ‏(Jfr. Midtsund øvre. Utbytn. 11. 9. 1830.)‏

Jørgen kvittar seg fort med søndre Midtsund, for alt i 1834 er procurator G. Pettersen eigar - og Jørgen er å finna som eigar av Huken 1852. Broren Knut som åtte dette, utvandra til U.S.A.

Pettersen sel Midtsund søndre i 1846 til oberstløintnant Diedrichson som gjev frå seg skjøte til landl‑I. Wohl 25. 3. 1861. ‏(4200 spdr.)‏ ‑Wohl flutte frå Lårdal til Midtsund i 1846 med krambodsvein Olaus Johannessen f. i Fredrikstad. og opna her ein landhandel i «drengestuen» som framleis står. I 1863, 5. 5. obl. frå Halvor Sveinungson ‏(Hustveit 87)‏ til Ivar Wohl 1145 spdr. Det skulle vera faren Sveinung Steffason Groven som handla Midtsund for Halvor. Skjøte frå Wohl til Halvor 5. 5. 1873. ‏(5 500 spdr.)‏

Halvor Sveinungson bytte gardar med verfaren Ådne Gunnarson ‏(Lønnegrav 20)‏ ikr. 1881. Skjøte frå Halvor til Ådne på Midtsund søndre 6. 3. 1882, kr. 22 000. Same aret kjøper Ådne, Huken av Olav Jørgenson for 10 600 kr. ‏(skjøte 7. 8. 1882)‏. ‑ Olav Jørgenson kjøpte Gjersund i Morgedal i slutten av 1870 åri. ‏(Er på Midtsund 1879)‏.

Vidare kjøpte Ådne eit skogstykke av O. O. Ståland 23. 11. 1883. Tingl. 2. 11. 1885 for kr. 400 og la til Huken eller utigard Midtsund som det noe vart kalla. Det var ny skylddeling av Utigard Midtsund 11. 8. 1902 -- vel mest fordi versonen Thov Jarandson ‏(Mandt 30)‏ skulle få hovudgarden, men og for at noko av Huken no gjekk inn att i Midtsund søndre. Skjøte til Christiane Marie tingl. 14. 9. 1903.

Noverande eigar Arne Blom Tovson Midtsund g.m. Durdei Prestgard ‏(Røldal)‏ overtok etter faren 1946. Garden er no på 50 mål dyrka jord + 15 mål og 600 mål utmark. Husi er gamle, men omvølte og stelte i seinare tid. Stoga er nok mykje gamal. I 1846 trygda for 1400 spdr., 11 år seinare 1700 spdr. I 1878 kr. 5 480, ‏(alle husi kr. 9 850)‏.

Staular:
Hovstaul og Nystaul attlagde staular ligg i marki ca. 2 km frå garden.

Plassar:
Jonsborg fråseld 1946.
Likeins Sollid.
Vonheim, Strånd og Kosi er no eigne bruk. ‏(Vonheim, Lars Kj. Teigen, Strånd, Fredrik Veidemann, Kosi opphav. 2 pl. -- Knut Jore g.m. Magnhild Kleivstaul -- ein fin heim med nye hus.

Merknad:
Kontrakt om plassen Sollid 28. 2. 1851. Torbjørn Gunnarson.
Feste til Kristian Andersen på Bjerkeseth 24. 6. 1898.
Feste til Gunhild og Torbjørg Halvorsdøtter på Strand 19. 11. 1900.
Feste til Kristian Andersen på «Kristianstogo» 20. 4. 1903.‏