I ei hallande dalside mot vest under Styvås på grensa mot Seljord -- i Åsgrend -- ligg Heggtveit. Det er no oppstykka i mange bruk med kjenningsnamn som Midtre, Øvre, Nordre og Søre-Heggtveit og med fleire bruk som har gått frå m. a. Ramskei; Kyrdalen og Hesteskodiket. Samla skyld 18,53.

Midtre-Heggtvelt er hovudgarden, der jordet er nokså flatt med lettvind innkøyring og utgjer 20 mål dyrka jord og 12 mål beite og innmark, 123 mål utmark.
Garden er rekna halvgard + øydegard 1647 med skyld 3 tn., 4 ½ daler. Buskapen 1657 var 2 hestar, 11 kyr, 12 sauer og 2 geiter.

Husi på garden i god stand. Stoga opphaveleg tingstove frå 1755 -- omvølt 1897 -- bygt av Trond Ramskei. Ein tysk smed frå Gullnes ‏(Weisfus)‏ har smia dørklinka og gangjarni. På dei gamle svalestolpane med litt skurd står innskore Gunleik Jørenson 1755. -- Stolpane står no på baksida av stoga.

Ei gamal dynn til ivistoga har bilætmåling -- David og Goliat med ei riddarborg over.
Eit stort tinfat etter skrivar Chr. Rock med inngravne namnetrekk av dei fleste eigarar av Heggtveit er å sjå i stoga. Eldste årstal 1626. Det er nok etter skrivardotteri Hilleborg Rock, mor åt Gunleik Jørgenson, som svinga seg innatt på Heggtveit og tok den gamle ættegarden i bruk att 1754.
Knut Mevastaul har måla krunesengi og eit hengjeskåp. På garden finst mange gamle ting funne i jordi i nyare tid -- både av jarn og stein. ‏(Kleberstein)‏.

Diltus heiter ei slette i vestkanten av jordet. Der stod eit gamalt sel og segni seier at ei hjuringsgjente låg der og fekk ofte vitjing av ein tussegut. Det råka til at folk såg ein liten gråklædd tussegut som dilta og sprang ut frå selet om morgonen og vart borte i ein glup i skogkanten. Sletta heiter Diltus og glupen kallast endå Diltusglupen.

Flaten heiter det på jordet. Der har lege 3 små gravrøysar. I den eine fann Halvor Jørgenson ‏(1779-1861)‏ ein nykjel mellom 2 kvelvde steinar i ei silkenever. Nykelen var blank som gull eller messing. Futen Florentz fekk tak i han og sende han til Danmark. Jørgen var eingong på Kongsberg og der reiste han inn til den «vise fenta». -- Og då fortalde ho at i same haugen -- 3 alne djupt låg eit jarnslege og bikbrætt skrin fullt av gullpengar. Skatten ligg der den dag i dag.

Garden er sikkert gamal -- kanskje rudt eingong i vikingtidi. I oldsaksamlingi i Oslo gøymer dei ein spjotodd av jarn frå ikr. 1000, funnen på Heggtveit. Seinare er det funne gamle sigder, pileoddar og kleber- og flintesteinar i jordet.

Det er småsamt med gamle brev som vedgår Heggtveit, Det må ha butt fredsarne folk her som ikkje har hatt noko med lov og rettssaker å gjera. Det er same ætti som har rådt for garden i nærepå 400 år. Gardsnamnet Heggtveit er liketil. Det er hegg ‏(prunus padus)‏ som har grott viljug her i dette lendet og skapt namnet. Hegg finst her den dag i dag som tuntre o.l.

Eigarar og brukarar
Gunleik ‏(Gullick)‏ heiter bonden 1609-29. Han eig fleire gardar -- i alt 10 tn. ‏(Heggtveit 3 tn., Lauvstad 2 tn., Vågsland 2 tn., Åbø (Aasebø)‏ 1 1/3 tn., Voje 5/6 tn., Kleiven ½ tn.).

I eit brev frå 1605 som vedkjem Gjelstad, står at Torbjørg Tormodsdotter Åse er g.m. Gullick Tormodson Heggtveit. Sveinung -- truleg sonen deira -- er det då som har garden framover til 1695. Ved folketelj. 1664 er Sveinung 30 år med son Gunleik 12 år og dreng Auver 16 år, husmann Anders 80 år og Knut 20 år.

Sveinung eig omframt Heggtveit også 1 tn. i Rugtveit og 5/6 tn. i Dale i FId. Han er gift 2 gonger ‏(I Svanaug Jonsdotter lI Gunvor Halvorsdotter)‏ Gunvor eig Heggtveit 1697-1707.
Det ser ut som medelen raknar fort på Heggtveit Det vert Sveinung Sveinungson g.m. Guro Tovsdotter ‏(Sandland 30)‏ som prøver med garden. Det er skifte etter Guro 1730. Brt. 27 rd. Gjeld 98 rd. -- Det heiter elles i skifte etter faren Sv. Gunleikson 1696, 1. 8. at Heggtveit 2 tn. m.b. «i Pant hos Christian Rock».
Torgeir og Sveinung har garden 1713 ‏(3 tm)‏ så Torgeir eismal ‏(1715-19)‏ og Torgeir og Tov. ‏(1720-22)‏.

Gunleik Sveinungson ‏(1652-1737)‏ har sonen Jørgen Gunleikson Djuve g.m. Hilleborg Rock. Jørgen er lensmann og det er truleg at han har løyst inn panten verfaren har i Heggtveit -- for eit er visst at sonen deira Gunleik får heimel på 3 tn. i Heggtveit 8. 10. 1754.
Ein merknad 1751 «Jørgen Gjuve eier alt» ‏(3 tn. i H.)‏

Skifte på Heggtveit 1777, 3. 2. etter Åse Sveinsdotter kona av Gunleik. Brt. 1208 rd. Net. 1166 rd. Medrekna Heggtveit 3 tn. m.b. 620 rd. og Kolltveit 2 tn. = 363 rd. -- Sylv 33 rd. Det heiter i 1784 «Gunleik m/ barn». ‏(d. 1804)‏.
Garden vart dela i 2 like partar i 1790 åri millom Olav og Jørgen Gunleiksøner. ‏(Olav 1 ½ tn. 1790, 4. 3. d. på Rarnskj 1834 -- 77 år. Jørgen 1 ½ tn. 1792, 24. 2.)‏.

Olav hyser det som no er nordre Heggtveit. Der låg tvo plassar øvre og nedre Runningen, som vart slegne saman.
N.B. 1750, 6. 10. Åstadsak millom Heggtveit, Gjervoll, Flate-Sandland, Sandland og Meås. Ditto 1753 millom Heggtveit, Gjelstad, Skogsmark m. fl.

Midtre Heggtveit fall til Jørgen Gunleikson. Kanskje var det han dei kalla svarte Jørgen. Han fekk husmannen sin Tov Saltvoll til å vitna i ei sak om deildelina. Han skulle få ein svart koll og eit buksevirke for å gjeva falsk forklåring. No skal han gå att og Ieie på denne svarte kollen fortelst det. ‏(Saltvollskrymtet)‏.

På midtre sit så att Halvor Jørgenson. ‏(1779-1860)‏ g.m. Jorunn Jørgensdtr, Homme. Etter Halvor er død sit Jorunn med garden nokre år, men så i 1865, 13. 2. overtek eldste sonen Jørgen garden for 650 speisidaler. Han har g. seg i 1854 med Kari Johannesdotter -- Jørgen skjøtar garden til eldste sonen sin Halvor 1894, tingl. 12. 11. ‏(Kr. 2400)‏.

I 1827, 1. 7. vart Midtre Heggtveit dela i 2 like partar -- Såleis at sonen Gunleik Jørgenson fekk å hyse det me no kallar øvre Heggtveit. ‏(gnr. 103, bnr. 2)‏. Berre nokre år etter 1833, 21. 10. vert Midtre endå eingong dela i 2 luter -- så Gunleik Halvorson, ein brorson åt Gunleik Jørgenson, fekk å hysa ein ny gard -- det me no kallar søre Heggtveit. ‏(103.3)‏.

På Heggtveit ligg enno eit pass etter Jørgen Gunleiksson dagsett 22. 2. 1789. Han har vore ute i krigen i 11 år og får mange kyter. Brevet som er delvis trykt og skrive, er underskrive av m a. Diedrickson, Peterson og Birke og Schleppegrell.

Sak i 1833 der Halvor Jørgenson. får halvparten av eigedomen. Denne halvparten har høyrt til garden sida, men vart overdregen til Knut Halvorson ‏(1937)‏. Til garden har høyrt kvenn i Høgefoss, nedlagt.

Den nov. eigar fekk skjøte av far sin 12. 3. 1937. Jørgen Halvorson f. 1911 g.m. Mari Andresdotter Øverbø sit no på denne vesle parten som er att av det opphavelege store Heggtveit.

Til garden høyrde plassen Gravdal.