På ein liten haug med fritt utsyn over Vråvatn med øyar og nes og vikar, ligg Roholtgarden. Etter lag og lende mykje truleg den fyrste opprudde gard i Vrådal. Det er denne garden som har gjeve bygdi namn, Rodal, Vrådal på dansk. Roholt har nok vore som eit hovdingsæte ‑ og ein laus oppbygd teori set og namnet Roholt i samband med mannsnamnet Roar. Ein høvding heitte Roar slo seg ned her med flokken sin og bygde seg bustad seiest det. Men Roardal har no bygdi aldri heit då. Roholt var nok lenge sentrum i bygdi. Eit fornfunn frå steinalderen er nett kome fram her på Roholt grunn. Det er ei tykknakka flinteøks som er i Oldsaksaml. i Oslo.
A I v s t e i n e n, ein stor stein austfor garden har namn etter Alv. Her heldt han til mykje av den tid han var fredlaus. No er steinen borte, Under reguleringi av Vråvatn 1912-14 vart han sundsprengd. og nytta til dam.

På denne grunnen stod kyrkja ‑ Roholt kyrkja, som er omtala i 1395. Endå lenger derfyre skulle ein våga påstå at der hadde stått eir gudehov på same staden -- for garden vart vel bygd eingong i steinalderen.
Den eldste Roholtkyrkja vart rivi i 1686, og ei liti åttekanta stavkyrkje vart oppbygd. Denne vart i 1886, 200 år etter, nedteki og spreidd for alle vindar i lik skap med Nesland kyrkje ‏(1847)‏. No står tufti att innom kyrkjeport og mur med gamle graver og merke som gror ned med slomgras og tros og tollerenningar.

Roholt var rekna fullgard i 1647 med skyld 4 tn. -- Eigedomen rakk frå bytet med Lønnegrav ‏(Dyrskar)‏ i sør til bytet med Nordbø. På vests. av Vråvatn frå b. m. Kråkenes ‏(Follaugd)‏ til Flatlandgrenn, for Lauve og Skree var då plassar under Roholt. Buskapen i 1657 var ikkje stor -- berre 1 hest, 6 kyr, 11 sauer og 3 geiter. Det var var ved dette leitet at garden vart som rudd av nyom etter å ha lege meir som brakk. Far til Stein Roholt, han Halvor Henrikson, har betra garden mykje, står det i eit diplom ‏(uprenta)‏ frå 1616. I hans tid brann husi og, og han bygde opp nye hus med.

Det er då fleire uprenta diplom som handlar om eigarane av Roholt. Såleis 1570, 11.11., der Gunnar Sveinungson på Roholt i Kviteseid spør almugen på Roholt kyrkjegard om dei hadde noko å skulde han for. Det ha dei ikkje -- ein annan var tjoven!

Halvor Henrikson, far åt Stein Roholt, er nemnt i eit brev frå 1576. Han får dom for 3 tn. korn og 3 markabol i Borgen ‏(Fyresdal)‏, som Øystein og Halvor Ulvsøner reider ut for eit bytelag. ‏(Sinnesheii i Vik m.a.)‏ I 1590 stemner Torgeir Åsulvson i Morgedal Halvor Henrikson for Sinnes -- som han meiner seg å ha rett til då mori har fått det i arv.
Brev år 1596 der Stein Halvorson Roholt gjer tiltale mot Olav Bergland, Skafså, for ei kyrkjekyr som Knut Ivarson har gjeve og som var innsett hjå Olavs verfar, Torgrim Dale.
I 1599 går det fram at Stein Roholt er gift med Ingebjørg Aresdotter Hurristveit, Heddal. Are og sonene Ånund og Gunnar lovar Stein både eige og odel til Roholt som ‏(Dei har hatt pant i garden.)‏ Anders Roe, Heddal og lensm. Åsmund Fione er vitne på semja.

Stein Roholt på vegne av far sin H. Henrikson reiser tiltale mot Gunnar Lofthus, Gunnar Lauvik og Knut Haugan for landskyld i halve Lofthus i Eidsborg 1611. På denne tid er Stein vorten lensmann. Der står at lensmann Stein Roholt i 1611 får brev frå futen i Skien at der utskrivast bønder og sendast til Akershus for å hogge kolved til Kongens jarnhytter.

I 1616 stemner Stein Roholt, Torjus Eirikstein som har part i garden ‏(2 tn.)‏ til å møta lagrett og fut for å døma om korleis garden er driven. ‏(Torjus er g.m. Ingebjørg Roholt, syster åt Stein.)‏
Dei finn garden svært forbetra med nye hus ‏(etter brannen)‏ og åker og eng i god hevd. Torjus finn at landskyldi er for låg og krev denne høgda -- elles må han bruka si jord sjølv.
Futen og dei 6 lagættsmenn er i mot å høgna landskyldi og dømer at Stein sit på same måte som ein som får feste på livstid. Forbetringar kjem åleine brukaren til gode -- ikkje «panthaveren». ‑
Denne Torjus Eirikstein er det skifte etter i 1642. Han har vore 2 gonger gift, ‏(I Torbjørg Gjermundsdotter II Ingebjørg Halvorsdotter Roholt)‏ Åsne og Guro liver etter I. og Knut, Halvor, Torbjørg og Såve etter II. ekteskap. Dei har pant i fleire gardar. Såve som bur på Roholt, ‏(står det)‏ får sin arvelut der ‑ halvfemte meler. Halvor får halv sette meler i Roholt.

Eigarar og brukarar
Stein heiter bonden i 1593-94 og fram til 1633 då har han «mystet sit Gods og skatter for en Leilending». -- Dette er rart, for i åri 1622‑33 er han millom odelsbondene og oppført at han eig Roholt 2 tn., Vrå 3 tn. og Naper 1 tn.
Knut heiter bonden på Roholt 1638-45. Han eig Roholt 2 ¾ tn. og Dale 2 tn. Etter han Halvor. Dette er nok Knut Eirikstein og son hans som åtte 2 tn. i garden som fyrr nemnt.
Ved folketeljingi 1664 er Halvor 36 år, son Olav 25 år, husmann Knut 50 år, son Tor 12 år og 3 leiglendingar: Svein, Toroff og Oluf Iffversøn, 29, 26 og 30 år.

I 1660 eig Jon T. Nordbø heile garden 4 tn. Han er lensmann i Nissedal og ein velhalden mann. Kona hans heitte Åshild og var dotter til Halvor Olavson og Gro Sigurdsdotter Moghus. Dotteri Gro Jonsdotter vart g.m. Alv Gunleikson Dale, Tørdal. Gro fekk Roholt då faren døydde, sk. 24.5.1671, men budde i Tørdal på To og Dale skiftombil og hadde brukar på Roholt dei fyrste 6‑7 år. Men dei flutte så til Roholt. Der hadde dei til tenestgut Søvrin Nordbø og ei tenestgjente som hette Olaug. Etter rettsbøkene kjem det fram at Alv var i eit brudlaup på Sandok -- der Torun, halvsyster av Gro, gifte seg att -- og vart noko rar. Han kjærde seg for så mange og meinte han hadde mist noko av vitet. Nyårskvelden 1681 kom han heim frå Øy, og Bjødne Jonsson fylgde han. Dei rødde lite på vegen. Alv gjekk berre glodde bort i skogen og skok hovudet. Søvrin og Olaug hadde sete lenge oppe. Dei hadde trulova seg, men var no gått til sengs. Olaug og Gro låg i ei seng og Søvrin i ei onnor. Eit ljos stod og brann på ein krakk. Det var nyårsnatti ‑Alv kom inn og helse: Go kveld. Og utan noko meir sagt gjekk han bort til sengi av Søvrin og slo til han og drog han etter håret og klemde hovudet ned mot golvet. Etterpå sprang Alv til Nordbø og banka på, og gav seg for at han hadde stukke Søvrin. Søvrin døydde straks etter og vart gravlagd. 3 dagar etter. Alv vart no ein fredlaus mann og rømde på skogen. Det vart ei vidsveimd sak som gjekk like til Oberhofsretten. Alv vart dømd til å rettast, og gardane To og Dale skulle tilfalle Kongen. Men almugen varna om Alv, og vyrde aldri trugsmål frå fut og overheit om å koma fram med det dei visste.

Skien 9.8.1686. Futen Herkules Veier innkallet Gro Roholt til å svara for seg for di «hun saa lasteligen och gaadche ubetenksom udi sit echtesæde liafer hengaaet och udi letferdighet sig indladet med at afle barn ved den bortrømbte och forlengst hendømbte manddraber Alf Gunleikson.» -- Gro møtte og kunne ikkje nekte å ha «alet barn med sin ecktemand» og tenkte ikkje det var noko ugjerning. Dei meinte gard og gods skulle Kongen få. Saki utsett. Gro ville hos øvrighet forspørge».
Det er skifte etter Gro Jonsdotter på Roholt 28.11.1696. Brt. 241 rd. Net. 90 rd. Born: Jon, Halvor, Åshild. Jord i Roholt 3 tn. 2 meler m.b. 332 rd. Den som no har mest å seia på Roholt framover er Huskuld Leivson. I 1707 eig han 4 tn. i garden, ‏(heile garden)‏. Frå 1713 til 39 er mange eigarar, Leiv, Sigrid, Gunhild og Jon. Karen 1751-58 2 5/8 tn. ‏(Kari, enka etter Jon d. 1743.)‏
Leiv Huskuldson var gift med Åshild Alvsdotter. Sigrid som er nemnd, er enka etter Huskuld. Gunhild er andre kona av Leiv, dotter til Olav Sinnes. Jon er son åt Leiv og Åshild -- og far åt Leiv g.m. Karen Øy.

Skifte på Roholt 18.11.1743 etter Jon Leivson. Brt. 1956 rd. Net. I 294 rd. irekna Roholt 3 tn. 5 meler, 800 rd. Sylv 140 rd. Sylvbelte m.a. 20 rd.
Ditto 9.12.1750 etter Åshild Jonsdotter Brt. 101 rd. Net. 96 rd.
Ditto 28.10.1768 etter Leiv Jonson g.m. Karen Hansdotter Øy. Brt. 3 468 rd. Net. 2 598 rd. irekna Roholt 3 tn. 1 mele, 1 200 rd. Born: Jon 7, Hans 5, Tov 1 ½ år. Sylv 115 rd.
Ditto 2.7.1781 etter Ragnhild Knutsdotter g.m. Jon Leivson ‏(Leiv ½ år)‏. Brt. 2 010 rd. Net. 1 160 rd. irekna Roholt m/ Lauvik 3 tn. 2 meler, 1 200 rd. Sylv 63 rd.
Ditto 21.7.1797 etter Anne Jørgensdotter Øy g.m. Jon Leivson ‏(Leiv 11, Jørgen 1, Hans 2, Ragnhild 5 år)‏. Brt. 1498 rd. Net. 444 rd. irekna jord i Roholt m/Skree og Lauvik 4 tn. sylv 75 rd.
Ditto 24.5.1800 etter Jon Leivson 3. kona Gundbjørg Andersdotter lever, Brt. 2 338 rd. Gjeld 2 381 rd. 4 borna etter Anne II kona ‏(Leiv 13, Jørgen 9, Hans 5, Ragnhild 7 år)‏.

Ser ein på dei som har fått heimel på Roholt og underliggande jordpartar, så ser denne lista såleis ut: Den 4.3.1762 Leiv Jonson 3 1/6 tn. og 28.10.66 Jon Leivson 2 3/8 tn. Gunnar Tallevson Flatland som vart g.m. Åste Jonsdotter Roholt i 1762 får heimel på 3 1/3 tn. 27.10.1767. Jon m/son 1 1/8 tn. 2.7.1781. Den 3.7.1781 3 1/3 tn. Kan det vera jordparten etter Gunnar Flatland Jon får kjøpt att no? Den 2.3.1795 vert desse 3 1/3 tn. overdrege att -- men det går ikkje fram kven som får dei. Nokre små jordpartar får Leiv og farbroren Tor Leivson 26.2.1801 og 28.2.1805 1 2/3 tn. Jfr. status for buet 24.5.1800.

I 1808 er det 3 oppsitjarar på Roholt. Leiv Jonson 1 2/3 tn. Tor Knutson? 1 2/3 tn. og Halvor Olavson 2/3 tn. I 1821 har Leiv Jonson ‏(g. II 1814 med Ellen Christophersdotter Blom)‏ 3 tn. og 4 sett. og Halvor Olavson 8 sett.
Denne Leiv sit med garden til i 1839 -- då vert han dela millom dei 2 sonene hans, Jon og Kristoffer. Jon fekk bnr. 2, austre Roholt og laut byggja.
Jon Leivson g.m. Anne Tarjeisdotter Flatland 12 born ‏(4 d. små)‏ kom i stor skuld og laut selja garden til bror sin ikr. 1860 og drog til Amerika med kone og 8 born.

I millomtidi laut Kristoffer selje all Roholt skog til verkseigar Cappelen 1866. Det var krisetider, veit me ikr. 1860. Nokre år etter kjøpte eit lutlag på 5 mann att Roholt skog. Det var Petter O. Bergland, O. O. Nordbø, Kristoffer Roholt, Olaus Svenkeson, Gunnar O. Dahle. Tingl. 8.8.1887.

Kristoffer ‏[1828-1892]‏ selde hovudbølet til Nils Hanson Øy 1873 og flutte til austre Roholt, -- det sonesonen Kristoffer Leivson g.m. Anne Knutsdotter Fineid har no. Det er ein fin gard, 70 mål dyrka jord, lettdriven og ligg tett ved hovudvegen gjenom Vrådal. Stovebygning og stabbur frå 1840 åri ombygde og nymåla. Stoga, som hadde «italians tak», vart omrøsta i 1890. Uthusbygningen ferdig 1942. Til garden høyrer 2 500 mål skog og staulen Skarstaul, i bruk til 1910, som slåtte noko lenger fram, no huslaust. Fyrr høyrde sag og kvern i Eidstobekken til garden. No nedlagde og fråselde. ‏(Kvenni heitte endå Margit.)‏

Den noverande eigar tok over garden i 1939 etter mor si, Turid Ånundsdtr Solid, enka etter Leiv Kristofferson Roholt ‏(han d. 1906)‏. Leif fekk garden for 14800 kr. 4.3.1893.

Nokre plassar
Skree
Vert utskild frå Roholt 2.10.1766 til Olav Halvorson 17/32 tn. Halvor, truleg sonen, får heimel på 13/48 tn. 2.10.1766. Olav ‏(Skree)‏ 2/3 tn. 4.3.1782.

Gamle‑Nordskog
Bortfesta i 1804 til Hake Sveinungson og Signe Knutsdotter som rudde og bygde her. Hustyfter syner, men tilgrodd med skog.

Follaugdalen
Høyrer til austre Roholt -- og ligg sud mot bytet med Kråkeneseiga. No er plassen tilgrodd og husi borte. Her budde sist Olav Torson Sanden ‏(no Bukkøy)‏ i 1920 åri.