Namnet er noko uklårt. Det har vord skive på ymse måtar Giellstuffue ‏(1585)‏, Giedstue, Jelsladt ‏(1593)‏, Jellstadt ‏(1612)‏, Gielstad m/ Tios ‏(1723)‏. O. Rygh finn ingi klår meining og tolking av gardsnamnet og gissar på ei avleiding av mannsnamnet Gjafvaldr. Gjelstad vert uttala med einstavings tonelag.

Garden ligg lognt i ein liten dal som hallar oppover i sudaust med middagssoli beint på jordet som har både skarp og god jord. Det er eit drygt jorde -- bortimot 100 mål innmark ‏(60 mål dyrka)‏ og 1700 mål utmark Det er fråseld eit bureisingsbruk på 25 mål innmark og 500 mål utmark. ‏(1937, tingl. 1954)‏. Bureisingi var fyrst tenkt til Andreas Skott, som fekk skjøte 1937, men er seinare overdrege til broren Tor 1954. Likeins fråseld 10 mål innmark og 150 mål utmark til Toralf Skott 1953.

Den gamle husestaden er ubrigda. Der var eit inntun og eit utetun med mange hus. Utetunet var etla til buskapen. Der stod fjøset og løda m. a. Husi på garden er gamle, men stelt med i nyare tid. Stabburet som opphaveleg har vori jarebur, ‏(utan stabbar under)‏ har årstalet 1505. Det er klædt og utskori 1877. ‏(Krossar i lafti som på Donstad og Hauge)‏. Eit veslebur frå 1840 er oppsett av husmannen Gunleik Gunleikson Dalen u/Gjelstad. Han sette opp fleire hus på garden m. a. den timra løda i 1849. Etter segni hadde han 2 tn. korn for å byggja løda.

Kvenn var det i bekken like ved jordet og sagi som no bøyrer Kolltveit til, står på det som eingong var Gjelstad grunn. Tjos eig no sagstøde og har krav på noko billigare saging. ‏(Opplyst av Talleiv Kolltveit)‏.

Nokre gamle stadnamn: Kanåker u/Midtgarden, Jørundshopp ligg ved Heistad. Ein gut utover der på ski og slo seg i hel. Gjelstadholet i ein nut mellom Heistad og Gjelstad. Det er trongt i utgangen, men har fleire utvidingar innover, omlag 20 m. Segn om at det går tvert gjennom fjellet til Gagnås. jfr. Gagnåsvisa og Hølgje Dale som kraup i gjennom her i svemnen og vakna fyrst i Raubekk utanfor Heistad. Ei bikkje kraup og i gjennom og kom utatt brunsvidd på eine sida -- akkurat som i Heddersholet ved Sinnes i Vrådal, som endar ‏(?)‏ ved Bandak.

Frå gamlesoga til Gjelstad
Å tidfesta rydning av garden er uråd, men han er gamal etter alt å døma. I 1943 vart det ved dr. Sigurd Grieg registrera 3 gravhaugar på Gjelstad og 3 på Midtgarden. Ettertidi vil vise om desse gøymer gamle verdifulle ting.
Gjelstad vart rekna fullgard 1647 med skyld 4 tn. 6 daler. Det heiter då Gielstad m: Tios. Buskapen 1657 som svara «Kvægskatt» 1 hest, 9 kyr, 14 sauer og 4 geiter.

Eigarar og brukarar
Olav betalar arbeidsskatt 1593-94. Anders 1609-11 og Gunleik 1619-20. Stein «m/ hustru og pige» betalar Koppskatt 1645. Ved folketelj. 1664 er Stein 60 år og sonen Olav 16 år. Same ætti hadde sete på garden i fleire ættleder. ‏(Sjå Kolltveit og brevet frå 1605)‏.
Nemnde Anders Gjelstad er odelsbonde og eig også ei tid 1 ½ tn. i Sandland ‏(1625-29)‏ og 2 1/3 tn. i Brekke ‏(1625)‏. Sonen Stein har heile garden 1647-68 -- seinare saman med sonen sin Anders. Men medelen raknar altfort og garden vert pantsett til framande. I 1682-83 har Anna sal. Claus Andersen til Borgestad 3 tn. i garden, oppsitjaren Tarjei har resten 1 tn. Denne eine tunna har Christen Clausen 1685-88.
Det vert då snart bondeeige att. Anders, Tarjei og Torjus eig garden i 1690 åri. I 1697-98 har Tallak 3 tn. og Tarjei 1 tn. d. v. s. Kjos og bur der.

Tallak og Tarjei Åse halvtast om garden 1699-1700, og i 1702 er den siste vorten eigar av 3 tn. og Olav 1 tn. Dette er truleg Tarjei Haukom far åt Jørgen som har Gjelstad 1714.
Skifte på Gjelstad 1695, 12. 10. etter Torjus Knutson g.m. Ragnhild Andersdotter Gjelstad ‏(1 barn, Ingebjørg)‏. Brt. 209 rd. Net. 72 rd. Dessutan jord i Gjelstad 2 tn. m.b. innløyst for 200 rd. Ditto 1700, 23. 11. etter Tallak Salveson g.m. Joronn Olavsdotter ‏(1 barn, Bergit. Buet svært lite)‏. ‑

Jørgen Tarjeison Haukom eig Gjelstad framover til 1714. Sønene Øystein og Hans krev då å få garden. Etter mange prov og akkedasi gav Jørgen seg og mot 440 rd. let han garden frå seg. ‏(3 tn. m.b.)‏.
Frå tingboki 20. 2. 1702: Michel Jensson Øy på hrr. Ludvig Bluths vegne spør ålmugen om det er arv etter Tallak Salveson Gjelstad -- han har skuld etter seg. Dei svara at han var bortdød for 2 år sidan og enka og barnet bed seg «som i Guds sandhet ere i sig selv noksaa altfor vitterlig».

Skifte 1739, 27. 2. slutta 1740, 6. 12. etter Øystein Jørgenson. ‏(Gjelstad IV)‏ Brt. 2071 rd. Net. 1605 rd. medrekna jord i Gjelstad 520 rd. Tios 1 tn. m.b. 192 rd. Kolltveit 2 tn. 2 mæler 400 rd. Fossøl 4 mæler m.b. 80 rd. Lille-Asheim ½ tn 129 rd.
Ditto 1762, 9. 2, etter enka Aslaug Gunnarsdotter ‏(g. m. Øystein Jørgenson)‏. Brt. 1009 rd. Net. 531 rd. Medrekna Gjelstad m/Kjos 4 tn. 600 rd. og Litle-Asheim 1 ½ tn. 53 rd. og plassen Fossøl 8 sett. 80 rd. Sylv 21 rd. 1 brennevinskjele med hatt og piper for 5 rd.
Ditto 1802, 21. 2. Jørgen Øysteinson og Sigrid Knutsdotter søkjer om å sitja i uskift bu. Jørgen har fått heimel på 2 1/3 tn. 1762 -- og vidare 3 ¼ tn. 1765 og det same 1785 til han i 1791, 28. 2. heimlar 4 tn.

Det ser ut som garden vert dela 1803, 28. 2. for Jørgen Jørgenson får 2 tn. og arvingane etter Jørgen Øysteinson ‏(d. 1802)‏ får også 2 tn. I 1813, 13. 2. søkjer Jørgen Jørgenson og kona Tore Håvorsdotter om å få sitja i uskift bu. Tom d. 1815 og Jørgen g. III Guro Halvorsdotter Bjåland. Det gjekk ut med Jørgen og han døydde som f.lem på Gjelstad 1846.
Hans Jørgenson får det som no heiter Midtgarden 5/8 tn. 1806, 1. 12. -- Det same som futen Florentz får skjøte på 1811, 12. 11.
I 1815-21 er det 4 eigarar av Gjelstad. Jørgen Jørgenson har 2 tn. ‏(truleg hovudbølet)‏, Jørgen Aall 9 sett., Florentz 7 ½ sett, og Hans Jørgenson 7 ½ sett.

Ætti av Jørgen Jørgenson bur på Gjelstad utover til 1840 eller så då son åt lensmann Andreas Pedersen Scodt vert eigar. Han heitte Ivar Skott. Sonen Andreas og broren Johannes ‏(d. 1878)‏ hadde så garden. ‏(Namnetrekki av Johannes på loftet 1877)‏. I 1886 kjøper Asbjørn Tarjeison Volhovd garden ‏(g. m. Hæge Eilevsdotter Haukom)‏. Asbjørn d. i loftet på Gjelstad 1898 og enka sat med garden til 1907 då sonen Tarjei overtok. Han selde garden til lærar Andreas Skott i 1909. ‏(Skott 14)‏. I 1932 fekk yngste sonen Ivar Jørund auksjonskjøte på garden. Skjøtet vart overdrege til eldste broren Andreas 1955 som no er eigar.

Til garden har høyrt frå gamalt mange gardar og plassar så det samla utgjorde 23,39 skyldmark
Mellom anna Kolltveit, Dalen, Heistad, Mevastaul, Midtgarden, Tjos, Ståland og Raklekast.
Dei fleste er no fråselde.