Dale ligg rett opp for Hommegarden. -- Vegen til Dale er 2 km lang og går i sving og krok med stigning 1:7 eller så. Vegen er bygd av Gunnar O. Dahle då han var eigar ikr. 1900. Lensmann Johannesen i Kviteseid var endå vegingeniøren der. Eit stygt juv ligg på austsida vegen med ei fossande elv gjenom, og dei hengbratte skoglider toppar seg i Buskarnuten, ukjømt og ukvilt. Men er ein komen opp mot garden, vert det noko vidare og romsamare -- ja til og med fine flatar. Og på ein bergkolle er husi bygde. Det er no tvo bruk, deila 1926.

Hovudbølet, bnr. 1 har 15 mål dyrka jord og 8 300 mål skogmark. -- Før det var dela, var det over 12000 mål skogvidde. Då låg det fleire plassar og staular til eigedomen. Eg nemner Staver, Sandviki og Brauti og staulane Gaukstaul, Stestaul, Dårestaul, Nystaul, Festaul, Oksestaul og Digernes. Sandviki og Brauti er fråselde og eigne bruk no. Severin Eivindson har det fyrste, og Gunnar Jonson Rue det siste. Fleire staular er huslause, men andre har endå hushytter og har vore nytta som krøterhamn til 1920 og som slåtte til 1950.

Den gamle husestaden var litt lenger aust ned mot eit dalsøkk. Husi vart flutte den tid Gunnar O. Dahle hadde garden. Det var endå Eivind Sandvik som flutte stoga og klædde ho ute og inne og gjorde ymse brigde. -- Opphaveleg er stoga gamal. Dei tvo buri er komne vekk. -- Veslebur fekk kunstmålar Moe av Gunnar Dale, og det står på Juvland sæter i ytre Vrådal. Det andre buret vart ikkje vyrdsla med tak og stod til det ikkje var pyntevort lenger. Uthusbygningen er i god stand, romsam og praktisk innreidt og bygt i 1890 åri.

Eit brønnhus og bryggerhus av stort magatelgt timmer skal vera laga av ei røykstoge som har stade på garden. -- Litt ovanfor ligg utan tvil ein liten gravhaug som det har stade eit hus på. -- Oppe i marki ved Dårestaul er ei slag helleristing i ei tverrufs. Det er tvo loddrette risp ein meter lange ned mot jordbakken. Dei er laga med meisel og har tverrstrik på båe sider så det liknar tvo tre med greiner. Det eine har greiner med småkrokar, det andre beine strik på kvar side av midtstrålen ‏(stommen)‏. -- Den noverande brukar, Jørgen Snarteland, hadde sendt eit rit av dette til ein konservator, men ikkje høyrt noko frå han.

Garden Dale er truleg mykje gamal. -- Dei lika gjerne å byggja på slike stader med fritt utsyn dei gamle -- og her har du dei lange augneleite utover Vråvatn med vikar og oddar, holmar og skjer -- og så skogliene med fjell som møter på tre kantar -- som ramme rundt det heile. Dale var rekna halvgard 3 tn., 3 daler skyld i 1647. Buskapen i 1657: 1 hest, 9 kyr, 24 sauer og 7 geiter.

I eit uprenta diplom frå 1596 er nemnt ein Torgrim Dale som forar ei kyrkjekyr, gjevi av Knut Ivarson. ‏(Sjå om Roholt.)‏

Eigarar og brukarar. Pål heiter brukaren i 1593‑94. Nikuls svara saltverkskatt i 1609-11 elles er Åmund og Aslak oppførde som leiglendingar på same tid «forarmet». Aslak reider ut koppskatt 1645. I 1648-59 er Tov Fjalestad eigar av 3 tn. Ved folketelj. 1664 er Eivind oppsitjar 50 år med drengen Gunnar 20 år. I 1680 er Tov Dale på Eivind Dales barns vegne skriven for 1 1/3 tn. -- Fyrrnemnde Eivind er odelsbonde og eig i 1665 2 m. i Foldsæ, 1 tn. i Bradtsdal, 14 tm i Fjalestad, ½ tn. i Tveiten og 3 tn. i Dale. ‏(1657-61)‏.

Kviteseid kyrkje har ½ tn. i garden 1672 og seinare au. ‏(1751.)‏

Tov Eivindson sit med mesteparten av garden framover til 1725. Talleiv heiter broren. Han døyr fyre 1725. Sonen Eivind Tallevson har då garden ei tid, men i 1738, 10.11., er det skifte etter Eivind g.m. Rannei Såvesdotter Dei har 3 born. ‏(Torbjørg 7, Aslaug 4 og Tone 2 år.)‏ Brt. 676 rd. Net. 570 rd. Dale 3 tn. m.b. 400 rd. Tveiten i Veum 5 ½ nott. ‏(24 nott. = 1 tn.)‏ 52 rd. Sylv 22 rd.

Rannei g. II m. Tjøstolv Olavson. Han er skriven for garden 1740-44, 1 ¼ tn. Rannei er det skifte etter 21.11.1743. ‏(Torbjørg og Aslaug lever etter I og Eivind 4 og Gro 1 ½ år etter II.)‏ Brt. I 233 rd. Net. 964 rd. Dale 1 tn. 4 sett. 213 rd. Lauvik 2 tn. 4 mele m.b. 430 rd. Tveiten 5/12 sett. 4 rd. Årstaul i Fjotland 15 eng. skyld m.b. 200 rd.

Kven som no får garden, er lit uklårt, men det er truleg Tov Åvaldson Ormtveit g.m. Torbjørg. Tov heiter brukaren 1754‑64, 2 ½ tn. ‏(Kv. kyrkje 1751 ½ tn.)‏ Sonen Åvald får heimel på 2 ½ tn. 6.4.1780 og 1 ½ tn. 2.3.1799. Sonen Petter Åvaldson heimlar 2 tn. 25.1..1810 og han sit med garden 1815-21. -- Petter sel garden til Eivind Jakobson Dale, og han sel det til Olav Gunnarson Nordbø ‏(Klauvreid)‏ 1843. -- Det var sonen hans, den fyrr nemnde Gunnar O. Dahle ‏(presten)‏ som hadde Lønnegrav også. Hans O. Nordbø ‏(Øy)‏ og Gunnar Larsson Sinnes kjøpte Dale av Gunnar.

Garden vart dela 1926 slik at dotter til Hans, Andrea g.m. Jørgen Snarteland, fekk hovudbølet, og Else, dotter til Gunnar Sinnes fekk Dale nedre gnr. 10, bnr. 3.